Partners
Discussie Duurzaamheid of Mededinging

Discussie: Duurzaamheid of Mededinging? [Longread]

Tom Urbaschek
Tom Urbaschek is currently studying for his Economics and Business economics bachelor’s degree (BSc). Writing for Asset | Economics' Blog Committee is one of his extra activities alongside his study. Subjects of his interest are the fields of behavioural economics, marketing and macroeconomics.

Micro-economie – Dit artikel gaat over de netelige kwestie of de economische ideeën van duurzaamheid en mededinging op gespannen voet met elkaar staan. Voor dit artikel heb ik een interview afgenomen met prof. E.E.C. van Damme, hoogleraar economie aan Tilburg University, om insights te krijgen over deze twee concepten. De aanleiding van dit stuk is een artikel van Van Damme (2017) genaamd ‘Goede marktwerking en overige publieke belangen’ in het economisch tijdschrift Markt en Mededinging (M&M) en zal dan ook de leidraad vormen.

Een holistische visie

“De holistische visie komt heel sterk naar voren of al dan niet er een conflict is tussen concurrentie en duurzaamheid’’, stelt Van Damme. Het idee is dat als alles vervaagt, dan komt het allemaal goed. Met die redenatie worden, o.a. door de ACM in een persbericht van 2013 (ACM, 2013), zogeheten hybride organisaties bepleit. Naast hun al dan niet aangewezen kerntaak moeten deze organisaties naar rechtvaardigheid en duurzaamheid streven. Zo wordt concurrentie vaak gezien als kortzichtig en duurzaamheid als iets voor de lange termijn. Naast het ontstaan van het probleem van hoe men duurzaamheid in verschillende contexten zou moeten definiëren, komt economische vrijheid in het geding. Het opleggen van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) aan private bedrijven is namelijk inherent in strijd met hun vrijheid.  Ook is het voor publieke organisaties niet de bedoeling de aan hen opgelegde taken te herdefiniëren.

”There is one and only one social responsibility of business
– to use its resources and engage in activities designed to
increase its profits as long as it stays within the rules of
the game, which is to say, engages in open and free
competition without deception or fraud.”                                         – Milton Friedman

Vanuit een economisch, ofwel positief, perspectief is dit dus niet efficiënt. Veel bedrijven hebben economisch gezien geen baat bij het streven naar duurzaamheid. Echter, dit betekent niet dat aan de hand van een democratisch proces een overheid geen regels aan het bedrijfsleven mag opleggen. Een overheid zou volgens de meeste economen, waaronder Hayek en Friedman, the rules of the game moeten bepalen. Vanuit een kader, dat uit duurzame uitgangspunten kan bestaan, zorgt de overheid dat het gedrag van bedrijven in goede banen wordt geleid. Verder kunnen negatieve externaliteiten bestreden worden door een overheid; een passend voorbeeld is de creatie van de markt voor emissierechten die leidt tot Pareto efficiëntie.

Wat men echter vaak in de praktijk tegenkomt, is misbruik van duurzaamheid door kartelvorming. Zo is in 2016 onder het mom van duurzaamheid het kartel opgerold van vrachtwagenfabrikanten (NRC, 2016). Deze fabrikanten hebben naast het kunstmatig laten toenemen van de prijs de invoering van nieuwe technologie vertraagd. Door het moeilijk laten lijken van verduurzaming hebben deze fabrikanten geprobeerd de publieke opinie te manipuleren. In deze context is duurzaamheid dus bewust tegengewerkt. Oftewel, duurzaamheid is over het algemeen iets ‘goeds’, maar het kan ook makkelijk misbruikt worden door kartelafspraken. Aldus merkt Van Damme op dat “ hoe dikker de maatschappelijke jaarverslagen zijn, hoe groter over het algemeen het risico is dat er iets wordt verdoezeld”.

Verder belemmert ook greenwashing duurzaamheidsontwikkelingen. Hoewel duurzaamheid gecombineerd kan worden met zowel product- als procesdifferentiatie door – vooral grotere – bedrijven, zit er vaak een adder onder het gras. Bedrijven blijven vaak vaag over wat duurzaamheid precies inhoudt voor hun product of productiemethode. Er kan tevens een verborgen trade-off plaatsgevonden hebben door bijvoorbeeld het product als milieuvriendelijk te bestempelen, zonder daarbij de energie die nodig was om het daadwerkelijk te produceren te vermelden. ” Een groot probleem bij duurzaamheid is dat de markt niet transparant is”, aldus Van Damme.

The Market for Lemons

Zo zou ook een First Mover Disadvantage (FMD) in de weg kunnen staan van een combinatie van duurzaamheid en concurrentie. Hoewel er volgens Van Damme over het algemeen sprake is van een First Mover Advantage (FMA) mag FMD zeker niet uitgesloten worden. Het hoofdargument gaat er vanuit dat zonder bescherming – van bijvoorbeeld octrooien of een overheid  – uitvindingen of andere behaalde resultaten als gevolg van R&D door andere marktpartijen zonder hogere marginale kosten kan en mag worden gekopieerd. Dit zou in feite voor geen problemen zorgen als er transparantie van informatie zou zijn, waardoor consumenten in de nichemarkt kunnen zien bij welk bedrijf duurzaamheid daadwerkelijk van toepassing is. In de praktijk is een transparante markt vaak niet van toepassing en moeilijk te bewerkstelligen, omdat bedrijven korte termijn doelen nastreven in verband met concurrentie. Zoals hierboven dus al benoemd hoeven mededinging en duurzaamheid geen uitersten te zijn van een spectrum, maar door een niet-transparante markt kan dit wel het geval zijn.

Als men Akerlof’s market of lemons in acht neemt, ziet men dat zich daar ook een transparantieprobleem voordoet. Om het probleem van asymmetrische informatie te overbruggen zou dus net als bij het voorbeeld van Akerlof een garantiestelsel kunnen worden geïmplementeerd. Als men namelijk zich volstrekt rationeel gedraagt als consument, dan kiest men er bewust niet voor de auto in the market of lemons te kopen en ook niet het zogenaamd duurzame product in de duurzame nichemarkt. Hoewel een garantiestelsel misschien omslachtig is voor duurzaamheid, kan echter volgens Van Damme  volledige transparantie door bedrijven garantie bieden. Deze oplossing kan door een overheid worden bewerkstelligd door the rules of the game te veranderen.

Al met al valt te concluderen dat het probleem voor de combinatie van de economische concepten van duurzaamheid en mededinging hoofdzakelijk een probleem van transparantie van informatie is. Door the rules of the game duidelijk te definiëren hoeven deze twee niet haaks op elkaar te staan. Waar duurzaamheid wordt gezien als iets voor de lange termijn en concurrentie als kortzichtig, is in de praktijk vaak het tegenovergestelde waar.

Tot slot zou ik nadrukkelijk, naast de lezer, prof. E.E.C. van Damme willen bedanken om de tijd te nemen uit te wijden over zijn artikel in het academisch tijdschrift Markt en Mededinging van vorig jaar.

Referentielijst

Van Damme, E. (2017). Goede marktwerking en overige publieke belangen. Markt en Mededinging,
2017(1), 5-17. [1]. DOI: 10.5553/MenM/138762362017020001002

ACM. (2013). Strategie Autoriteit Consument & Markt [Persbericht]. Geraadpleegd op 2 oktober 2018, van
https://www.acm.nl/sites/default/files/old_publication/publicaties/11991_strategienota-acm-20140801.pdf

Houtekamer, C. (2016, 26 september). Het truckkartel is beboet, nu kan het grote claimen beginnen. Geraadpleegd op 2 oktober 2018, van https://www.nrc.nl/nieuws/2016/09/26/het-kartel-is-beboet-nu-kan-het-grote-claimen-beginnen-4463662-a1523478

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *